10 TL'nin arkasında kim var? Cahit Arf kimdir?

10 TL'NİN ARKASINDAKİ İSİM: ORD. PROF. DR. CAHİT ARF

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yayımlanan E9 Emisyon Grubu banknotlar arasında yer alan 10 Türk Lirası'nın arka yüzünde, 1910-1997 yılları arasında yaşamış olan efsanevi matematikçi Cahit Arf yer almaktadır. Paranın üzerindeki portresine, onun matematiksel çalışmalarını simgeleyen "Arf Değişmezi" formülünden kesitler eşlik etmektedir.

DÜNYA MATEMATİK LİTERATÜRÜNE GİREN ÇALIŞMALARI

Cahit Arf, sadece Türkiye'de değil, dünya çapında bir dahi olarak kabul edilir. Matematiğe kazandırdığı ve kendi adıyla anılan bazı önemli kavramlar şunlardır:

Arf Değişmezi: Cebirsel topolojide kullanılan bu kavram, dünya çapında bilimsel makalelere konu olmuştur.

Arf Halkaları: Geometrik nesnelerin sınıflandırılmasında kullanılan bir yöntemdir.

Arf Sabiti: Sentetik geometri alanındaki çalışmalarıyla ortaya çıkmıştır.

10 TL BANKNOTUNUN ÖZELLİKLERİ VE TASARIMI

Halen tedavülde olan kırmızı renkli 10 TL'nin arka yüzünde, Cahit Arf'ın portresiyle birlikte; geometrik şekiller, sayı dizileri ve Arf'ın matematiğe bakışını simgeleyen formüller yer alır. Bu tasarım, Türkiye'nin bilime ve bilim insanına verdiği değeri simgelemektedir.

CAHİT ARF KİMDİR?

Cahit Arf (24 Ekim 1910, Selanik – 26 Aralık 1997, İstanbul), Türk matematikçi, bilim insanı ve eski TÜBİTAK Bilim Kolu başkanlarından biridir. Matematik alanında yaptığı özgün çalışmalarla uluslararası ün kazanan Arf, 1943 yılında İnönü Armağanı'nı, 1974 yılında ise TÜBİTAK Bilim Ödülü'nü kazanmıştır. 1980'de İstanbul Teknik Üniversitesi ve Karadeniz Teknik Üniversitesi, 1981'de ise Orta Doğu Teknik Üniversitesi tarafından onur doktorası ile ödüllendirilmiştir. 1990 yılında Arf'ın onuruna sayılar teorisi üzerine uluslararası bir sempozyum düzenlenmiştir. 2009 yılından itibaren 10 Türk lirası banknotunun arka yüzünde Arf'ın portresi ve formülü yer almaktadır.

1910 yılında Selanik'te doğan Cahit Arf, ilkokul eğitimini o dönemde "Sultani" adı verilen liselerin ilk kısmında tamamladı. Küçük yaşlarda matematiğe ilgi duyan Arf, öğretmenlerinin dikkatini çekince ailesi tarafından Fransa'ya gönderildi ve Paris'teki Lycée Saint-Louis'te eğitim gördü. Üç yıllık lise eğitimini iki yılda tamamlayarak Türkiye'ye döndü. Ardından devlet bursuyla tekrar Fransa'ya giderek École Normale Supérieure'de yükseköğrenimini 1932 yılında tamamladı.

Bir süre Galatasaray Lisesi'nde matematik öğretmenliği yapan Arf, daha sonra İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi'nde akademik kariyerine başladı. Doktora çalışmaları için Almanya'ya giderek Göttingen Üniversitesi'nde 1938 yılında doktorasını tamamladı. Türkiye'ye döndükten sonra İstanbul Üniversitesi'nde profesör ve ordinaryüs profesör unvanlarını aldı ve 1962 yılına kadar burada görev yaptı. Daha sonra Robert College'de matematik dersleri verdi.

1964 yılında TÜBİTAK'ın kuruluşunda önemli rol üstlenen Arf, kurumun ilk bilim kurulu başkanı oldu. Bir süre ABD'de araştırmalar yapan Arf, Kaliforniya Üniversitesi'nde konuk öğretim üyesi olarak çalıştı. 1967 yılında Türkiye'ye dönen Arf, kısa süre sonra Orta Doğu Teknik Üniversitesi'nde göreve başladı. 1980 yılında emekli olduktan sonra da bilimsel çalışmalarını sürdürerek TÜBİTAK'a bağlı Gebze Araştırma Merkezi'nde görev aldı. 1983-1989 yılları arasında Türk Matematik Derneği başkanlığını yürüttü.

Bilim insanının amacını "anlamak, ama büyük harflerle anlamak" sözleriyle ifade eden Cahit Arf'ın onuruna 3-7 Eylül 1990 tarihleri arasında Silivri'de uluslararası bir sempozyum düzenlendi. Matematikte cebir, sayılar teorisi, halkalar ve geometri alanlarında önemli çalışmalar yapan Arf, 26 Aralık 1997 tarihinde İstanbul'da kalp rahatsızlığı nedeniyle hayatını kaybetti.