İstanbul öğle saatlerinde, Eyüpsultan merkezli hafif şiddetli bir sarsıntı ve beraberinde gelen dijital panik yaşadı. Kandilli Rasathanesi'nden alınan verilere göre, saat 13:01:29'da yerin 12.6 kilometre derinliğinde 2.6 büyüklüğünde bir deprem kaydedildi. Ancak depremden saniyeler önce ve deprem anında 'deprem uyarı sistemi'ni kullanan binlerce vatandaşın telefonuna "4.0 büyüklüğünde sarsıntı bekleniyor" şeklinde acil durum bildirimi düştü. Gerçek büyüklüğün yaklaşık iki katı olarak yansıyan bu bildirim, özellikle Avrupa Yakası'ndaki ilçelerde vatandaşların panikle dışarı çıkmasına neden oldu. Resmi makamlar sarsıntının 2.6 olduğunu teyit ederken, teknolojik sistemdeki bu sapmanın nedeni merak konusu oldu. Peki İstanbul, Eyüpsultan merkezli depremin detayları ne?
İSTANBUL'DA 'DEPREM BİLDİRİMİ' PANİĞİ
Öğle saatlerinde Eyüpsultan merkezli gerçekleşen 2.6 büyüklüğündeki deprem, İstanbul ölçeğinde hafif sayılabilecek bir sarsıntıyken sarsıntıdan saniyeler önce yüz binlerce İstanbullunun telefonuna düşen "4.0 Şiddetinde Deprem Bekleniyor" uyarısı, durumu kaosa çevirdi. Özellikle ofislerde ve toplu taşıma araçlarında aynı anda çalan yüksek sesli uyarı tonları, vatandaşların sarsıntının gerçek şiddetinden çok daha büyük bir afet yaşandığını düşünmesine neden oldu. Birçok İstanbullu panikle binaları terk ederken, Kandilli Rasathanesi'nin '2.6' açıklaması gelene kadar şehir genelinde büyük bir bilgi kirliliği ve endişe hakim oldu.
DEPREM UYARI SİSTEMİ NEDEN YANLIŞ BİLGİ VERDİ?
Akıllı telefonlardaki deprem uyarı sistemi, telefonların içindeki hassas ivmeölçer (accelerometer) sensörlerini mini birer sismometre gibi kullanır. Sistem, çok sayıda telefonun aynı anda benzer bir sarsıntıyı algılaması durumunda bunu "deprem" olarak tanımlayıp saniyeler içinde uyarı gönderir. İstanbul'daki olayda sistemin büyüklüğü 4.0 olarak hesaplamasının temelinde birkaç teknik neden yatıyor olabilir:
- Sığ Derinlik Yanılgısı: Deprem yerin 12.6 km gibi sığ bir noktasında olduğu için, merkez üssüne yakın telefonlar sarsıntıyı çok sert algıladı. Algoritma, bu sert sarsıntıyı yanlış yorumlayarak büyüklük tahminini yukarı çekti.
- Hız ve Doğruluk Dengesi: Sistem, sarsıntı dalgaları (S dalgaları) ulaşmadan saniyeler önce uyarı vermek için tasarlanmıştır. Bu hız, bazen verilerin tam analiz edilmeden, "en kötü senaryo" üzerinden bildirilmesine yol açabiliyor.
- Yoğun Nüfus Etkisi: İstanbul gibi nüfusun ve telefon kullanımının çok yoğun olduğu bölgelerde, binlerce cihazdan gelen eş zamanlı veri akışı, algoritmanın sarsıntı ölçeğini olduğundan daha büyük hesaplamasına (overestimation) neden olabiliyor.
